به نوشته «جوان»، دفتر مطالعات فرهنگى این مركز با بررسى آثار اجتماعى ناشى از فعالیت شركت‌هاى هرمى در ایران متذكر شد كه جذب ناجوانمردانه دوستان و اقوام در دستور كار این شبكه‌ها قرار گرفته و در روش جذب این نوع شركت‌ها، به جذب دوستان صمیمى در مراحل اولیه تاكید فراوانى شده است و در جزوه راهنماى جذب خطاب به اعضاى این شبكه‌ها تأكید شده است كه ابتدا فهرستى از بهترین دوستان، اقوام و نزدیكان خود تهیه كنید و به آن‌ها براساس سطح سواد، میزان خطرپذیرى، وقت آزادى كه دارند و مهم تر از همه میزان اعتمادى كه به شما دارند امتیاز بدهید و بر اساس اولویت‌هاى به دست آمده سراغ آن‌ها بروید. هیچ وقت درباره كار، تلفنى با آن‌ها صحبت نكنید و از پشت تلفن تنها كنجكاوى افراد را برانگیزید و نامى از شركت نبرید، قرار بگذارید و طورى وانمود كنید كه براى كسب منافع شخصى به سراغ او نیامده‌اید، محیط را دوستانه جلوه دهید، تا وقتى كه خود مسلط نشده‌اید شخصا اقدام به معرفى كار نكنید و از لیدر راهنماى خود كمك بگیرید، نام هیچ یك از دوستان خود را از قلم نیندازید.

همچنین هرگز افرادى را به دلیل این كه خیلى فقیر، پول‌دار، گرفتار، بى‌تجربه، پیر یا جوان هستند از دست ندهید، تعیین زمان قرار را به عهده او بگذارید. براى معرفى كار بهترین مكان منزل شما و بدترین مكان منزل دوست شماست، چرا كه در منزل شما تسلط با شماست، بهترین حالت و نتیجه از جلسات تك نفره به دست مى‌آید، زیرا انرژى شما صرف یك نفر مى‌شود. اگر فردى منفى نزد دوست شما حضور داشته باشد به راحتى بر روى دیگران اثر منفى مى‌گذارد.

مركز پژوهش‌ها در ادامه با افشاى بخش دیگرى از روش‌هاى جذب ناجوان‌مردانه شركت‌هاى هرمى كه به دست‌اندركاران مربوط آموزش داده شده، پرداخته و افزوده است: به اعضاى شركت‌هاى هرمى تأكید شده است كه همیشه خانم‌ها و آقایان متاهل را همراه همسرشان دعوت كنید، در جلسه معرفى سیگار نكشید، چرت نزنید، سر خود را پایین نیندازید و هیچ كارى جز گوش دادن به سخنان برگزاركننده انجام ندهید، توضیح اضافه ندهید. از دوست خود بخواهید با كسى درباره موضوع صحبت نكند، او فقط با خود شما مشورت كند؛ زیرا دیگران چون اطلاعاتشان ناقص است معمولا دیدى منفى دارند، نخستین اصل این تجارت صداقت است، همواره به زیردستان خود روحیه بدهید و آن‌ها را به آرامش دعوت كنید. بعد از دو روز، عضویت فرد تازه را پیگیرى كنید. اگر جواب مناسبى براى سؤال او نداشتید، بدون سعى در دادن جواب و دفاع از سیستم، بلافاصله با بالاسرى خود مشورت كنید و جواب مناسب را جویا شوید. هیچ‌گاه در مقابل او جبهه‌گیرى نكنید. مسائل و مشكلات او را شبیه مشكلات خود در ابتداى كار وانمود كنید.

هیچ‌گاه براى خرید به كسى اصرار نكنید. افرادى را كه در قدم اول به شما جواب منفى مى‌دهند هرگز از دست ندهید چون آن‌ها یا كارى را آغاز نمى‌كنند یا آن را بسیار جدى و پرتلاش و با انرژى دنبال مى‌كنند. هیچ‌گاه از طرف مقابل انتقاد نكنید، در مقابل او قرار نگیرید و نشان دهید كه همراه وى هستید. هرگز وارد بحث و جدل نشوید مگر آن كه مطمئن باشید برنده هستید، هر نكته مثبت را به زیرگروه‌ها و هر نكته منفى یا ابهام آلود را به لیدرهایتان انتقال دهید.

مركز پژوهش‌ها در بخش دیگرى از بررسى خود با اشاره به این كه همه این جملات از یك جزوه چندین ده صفحه‌اى انتخاب شده و برگرفته از روش‌هاى روان‌شناختى جذب افراد به گروه است مى‌افزاید: ملاحظه مى‌شود كه این شركت‌ها چگونه روحیه سودجویانه و ریاكارانه خود را با سوء استفاده از بهترین دوستان یك فرد كه به وى اعتماد كامل دارند به او القا مى‌كنند كه این روابط اجتماعى در ادامه نه به عنوان شناخت رو در رو و متعامل بین دو انسان، بلكه به رابطه سودجویانه یك فرد در شناخت طرف مقابل و استفاده از وجوه ضعف و قوت شخصیتى و نیازهاى واقعى و آرمانى تبدیل مى‌شود و این شناخت نیز نه تنها رشد فرد مقابل را دربرندارد كه تنها به واسطه منافع مالى دوستان و نزدیكانش در جلسات حاضر مى‌شود و به نوعى هركس تنها حكم تامین‌كننده منافع جمع میزبانش را دارد.

دفتر مطالعات فرهنگى مركز پژوهش‌ها تاكید كرده است: آن‌چه در این شركت‌ها به عنوان رفاقت‌هاى ایجاد شده در شبكه مطرح است هیچ تناسبى با آموزه‌هاى دینى ندارد كه دوست خوب را كسى مى‌داند كه انسان را به یاد خدا بیندازد، زیرا در شبكه‌هاى هرمى دوستی‌ها بر اساس نفع شخصى و در پیوند با حمایت‌هاى دوطرفه به ظاهر دوستانه است و چون ریشه در فطرت و حقیقت آدمى ندارد، حداكثر وابستگى متقابل نامیده مى‌شود. این افراد همچنین ممكن است دوستان خوبى را به علت مخالفتشان با این مسأله و دل‌خوری‌هاى پیش‌آمده حاصل از آن از دست بدهند.

مركز پژوهش‌ها در پایان لزوم آگاه سازى جامعه را از ترفندهاى این شبكه ها خاطرنشان كرده و افزوده است: اگرچه آثار اقتصادى این پدیده را مى‌توان با قانونگذارى و نظارت‌هاى قضایى به حداقل رساند ولى آثار فرهنگى و اجتماعى، بس بلندمدت و كندتر از آنند كه توسل به ابزارهاى نظارتى بتواند آنها را رفع كند و به همین دلیل به نظر مى‌رسد تنها ابزار موثر براى مقابله با آثار نامطلوب پدیده شركت‌هاى هرمى در بین جامعه و به ویژه جوانان، افزایش سطح آگاهی‌هاى اجتماعى از یك سو و توجه به فرهنگ و اجزاى آن در نهادهاى متولى از سوى دیگر باشد. واكنش‌هاى نخبگان، دانشگاهیان و مراجع عظام تقلید به این پدیده اگرچه نشان دهنده آستانه بالاى حساسیت در جامعه فرهنگى ایران است اما حضور محتاطانه و كم رمق دستگاه‌هاى مسئول در پاسخ به این آثار و تبعات نشان از ضرورت توجه جدى‌تر به آثار فرهنگى این گونه پدیده‌هاى غیرفرهنگى دارد.